Chuyên mục
Khám phá nội dung theo từng chủ đề
Phong tục, tập quán: hiểu từ gốc
Phong tục là gì, tập quán là gì, khác nhau ra sao; thuần phong mỹ tục và hủ tục — ranh giới nằm ở đâu; vì sao phong tục thay đổi theo thời (đô thị hoá, di cư, pháp luật, tôn giáo); tập quán trong pháp luật Việt Nam (Bộ luật Dân sự 2015 cho áp dụng tập quán khi không có thoả thuận và luật, nếu không trái nguyên tắc); nếp sống văn minh trong cưới, tang, lễ hội; cách tìm hiểu một phong tục cho đúng (hỏi người trong cộng đồng, sách dân tộc học, bảo tàng); dạy con về phong tục.
10 bài viếtCưới hỏi của người Việt qua các vùng
Lục lễ xưa (nạp thái, vấn danh, nạp cát, nạp tệ, thỉnh kỳ, thân nghênh) và ba lễ chính ngày nay (dạm ngõ, ăn hỏi, cưới); tục thách cưới, nộp cheo, chăng dây đón dâu, tục ở rể, tục đón dâu bằng thuyền ở vùng sông nước; cưới hỏi Bắc – Trung – Nam khác nhau ở đâu (số tráp, lễ vật mang tính tục, áo cưới, tiệc); cô dâu chú rể khác vùng thì theo tục nhà ai; tục cưới đã mai một; đám cưới giản lược, cưới tập thể, cưới không tiệc.
10 bài viếtCưới hỏi của các dân tộc
Tục cưới của từng dân tộc theo từng bài: người Thái (ở rể, búi tóc tằng cẩu), người Mông (tục kéo vợ — phân biệt tục và cưỡng ép), người Dao, Tày – Nùng (hát quan làng), Mường; Ê Đê – Gia Rai – Mnông theo chế độ mẫu hệ (nhà gái đi hỏi chồng, chồng về ở nhà vợ); người Chăm (Bà La Môn và Bà Ni), người Khmer, người Hoa; cưới hỏi giữa người Kinh và người dân tộc khác; những tục đang được cộng đồng tự bỏ (thách cưới nặng, tảo hôn).
10 bài viếtTục sinh nở, đặt tên và nuôi con
Tục kiêng cữ khi mang thai và sau sinh của người Kinh (ở cữ, nằm than xưa, kiêng gió, kiêng nước) — phần nào y học ngày nay khuyên giữ, phần nào nên bỏ; tục chôn nhau cắt rốn, treo cành lá trước cửa nhà có trẻ mới sinh; lễ đặt tên của người Tày, Thái, Mông, Dao, Ê Đê; tục kiêng tên huý, đặt tên theo thứ bậc; tục sinh nở của các dân tộc (đẻ ở nhà, ở chuồng – ở rẫy xưa) và đổi thay ngày nay; tục xin vía, buộc chỉ cổ tay cho trẻ.
10 bài viếtLễ trưởng thành và các mốc tuổi
Lễ cấp sắc của người Dao (ý nghĩa, các bậc, vai trò trong cộng đồng), lễ trưởng thành của các dân tộc Tây Nguyên, người Chăm, người Khmer (con trai đi tu một thời gian ở chùa trước khi lập gia đình); tục cà răng, căng tai, xăm mình ở một số dân tộc xưa; lễ thành đinh ở làng Việt xưa (vào sổ đinh, góp việc làng); lễ mừng thọ – khao lão (lên lão) theo lệ làng; sinh nhật kiểu mới và các mốc tuổi người Việt hay nhớ (tuổi tròn, tuổi mụ).
10 bài viếtTang ma của người Việt: tục để tang và đám tang các vùng
Tang lễ người Kinh ở mức tục: các bước chính từ lúc người thân mất đến khi đưa tang (khâm liệm, nhập quan, phát tang, phúng viếng, đưa tang, hạ huyệt), ngũ phục và tục để tang (khăn tang, áo sô, ai để tang ai, bao lâu), tục chống gậy, lăn đường, khóc mướn, nhạc hiếu, đội kèn; đám tang Bắc – Trung – Nam khác nhau; phúng viếng: tiền phúng, vòng hoa, sổ tang; tang lễ văn minh theo quy định ngày nay (thời gian quàn, hoả táng, nhà tang lễ); tang lễ người theo Công giáo, Phật giáo.
10 bài viếtTang ma của các dân tộc
Tục tang ma theo từng dân tộc: lễ bỏ mả (pơ thi) và nhà mồ của người Gia Rai, Bahnar, Ê Đê; đám ma người Mường và vai trò của thầy mo trong văn hoá Mường; tang lễ người Thái, Tày – Nùng, Mông (tiếng khèn, trống), Dao; hoả táng của người Chăm Bà La Môn và tục chôn của người Chăm Bà Ni; tang lễ người Khmer gắn với chùa; người Hoa; những tục đang thay đổi (để thi hài lâu, làm ma to tốn kém) và cách cộng đồng giản lược.
10 bài viếtTết và lễ năm mới của các dân tộc
Mỗi bài một cái Tết: Tết của người Mông (ăn Tết sớm hơn Tết Nguyên đán, ngày Tết theo từng vùng), Tết Nhảy của người Dao, Tết của người Tày – Nùng (tục gói bánh, đón Tết ở nhà sàn), tháng 6), Tết của người Thái, Tết cơm mới – mừng lúa mới của các dân tộc Tây Nguyên, Tết Katê và Ramưwan của người Chăm, Tết Chôl Chnăm Thmây và Sene Dolta của người Khmer, Tết của người Hoa; ăn Tết cùng gia đình người dân tộc: nên biết gì, ứng xử ra sao.
10 bài viếtLệ làng và nếp sống cộng đồng
Hương ước – lệ làng là gì, các điều khoản thường có (đất đai, giữ rừng, cưới tang, khao vọng, phạt vạ), hương ước mới ngày nay; "phép vua thua lệ làng" hiểu thế nào; ngôi thứ đình trung, tục khao vọng, tục kết chạ giữa các làng; luật tục của buôn làng Tây Nguyên và vai trò già làng; phum sóc Khmer và vai trò ngôi chùa; lệ của làng chài, vạn chài; những lệ làng tốt đang được giữ (giữ rừng, giữ nguồn nước, góp công làm đường) và lệ đã bỏ.
10 bài viếtKiêng kỵ đời thường và tục cổ người Việt
Kiêng kỵ hằng ngày của người Việt: cắm đũa giữa bát, gác chân lên mâm, kiêng cắt móng tay ban đêm, huýt sáo đêm, đặt gương đối giường, kiêng nói gở, kiêng khi người nhà đi xa, kiêng của phụ nữ mang thai — gốc tục và lý do thực tế (vệ sinh, an toàn, phép lịch sự), cái nào nên giữ, cái nào bỏ; tục cổ người Việt xưa: nhuộm răng đen, xăm mình của cư dân sông nước, búi tóc – vấn khăn, đi chân đất, ăn trầu (chỉ nhắc); vì sao các tục ấy mai một.
10 bài viết