Nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang là cách tổ chức giữ đủ lễ nghĩa với gia đình, họ hàng, người đã khuất, nhưng gọn gàng, tiết kiệm, không gây phiền cho hàng xóm, không ảnh hưởng vệ sinh môi trường và đúng quy định của pháp luật cũng như quy ước của địa phương. Cụm từ này xuất hiện nhiều trong các phong trào ở khu dân cư, trên bảng tin thôn xóm và trong hương ước mới.
Bài này giải thích những nguyên tắc chung thường được nhắc, gợi ý việc nên làm cho gia đình đang chuẩn bị cưới hoặc đang có tang, và chỉ ra những điểm cần hỏi trực tiếp chính quyền hoặc tổ dân phố vì mỗi nơi quy định một khác. Bài không bàn lễ cúng, mâm lễ, chọn ngày giờ; phần đó thuộc những chuyên mục khác.
Văn minh không có nghĩa là bỏ phong tục
Nhiều người nghe "nếp sống văn minh" thì hiểu là phải bỏ lễ nghi truyền thống, làm đám cưới, đám tang thật đơn giản như một thủ tục hành chính. Đó là cách hiểu chưa đúng. Tinh thần chung của các phong trào này là giữ lễ nghĩa, giữ phần ý nghĩa của phong tục, nhưng loại bỏ những gì gây lãng phí, mất vệ sinh, phiền hà cho người khác, hoặc trái pháp luật.
Một đám cưới văn minh vẫn có lễ chào tổ tiên, vẫn có họ hàng hai bên chứng kiến, vẫn có tiệc mừng. Một đám tang văn minh vẫn có đủ các bước tiễn đưa, vẫn có người thân để tang, vẫn có hàng xóm đến viếng. Điểm khác là quy mô hợp với hoàn cảnh, thời gian hợp lý, và tôn trọng không gian chung.
Ở nhiều địa phương, chính quyền cấp xã, phường và các khu dân cư đã đưa nội dung này vào hương ước, quy ước, kèm hướng dẫn cụ thể về giờ giấc, âm thanh, chỗ dựng rạp. Vì mỗi nơi một khác, việc đầu tiên khi tổ chức là hỏi tổ dân phố hoặc trưởng thôn nơi mình ở.
Điều đáng mừng là ở nhiều nơi, chính người dân chủ động đề xuất những thay đổi này khi soạn lại quy ước của thôn, khu phố. Họ thấy rõ cái lợi: không còn phải gồng mình làm cỗ to cho bằng nhà khác, không còn cảnh đám tang kéo dài làm người nhà kiệt sức. Một quy ước do cộng đồng tự đặt ra và tự giám sát thường được tuân thủ tốt hơn mọi lời kêu gọi từ bên ngoài.
Vì sao cần nếp sống văn minh: những hệ quả có thật
Nợ nần sau đám cưới, đám tang. Không ít gia đình phải vay mượn để làm cỗ to, rồi mất nhiều năm trả nợ. Áp lực "nhà người ta làm thế" khiến cả những nhà khó khăn cũng cố làm theo. Khi cả làng thống nhất làm gọn, áp lực ấy giảm hẳn.
Mâu thuẫn với hàng xóm. Âm thanh lớn kéo dài tới khuya, rạp dựng chắn lối đi, rác để lại sau tiệc là những chuyện dễ làm sứt mẻ tình làng nghĩa xóm, vốn là thứ người ta cần nhất khi chính mình có việc.
Ảnh hưởng sức khoẻ và vệ sinh. Quàn lâu ngày trong điều kiện nóng ẩm, ăn uống đông người không bảo đảm vệ sinh, khói từ việc đốt nhiều đồ mã đều có thể ảnh hưởng tới sức khoẻ của chính gia đình và hàng xóm.
Mất an toàn giao thông. Đoàn đưa tang, đón dâu chiếm cả lòng đường, rải giấy tiền trên đường, đậu xe lộn xộn quanh nơi tổ chức tiệc gây ùn tắc và nguy cơ tai nạn.
Những nguyên tắc chung thường được nhắc tới
Dưới đây là những nội dung xuất hiện khá phổ biến trong các văn bản hướng dẫn và quy ước của nhiều địa phương. Chi tiết cụ thể như giờ giấc, quy mô tuỳ từng nơi.
- Tổ chức trang trọng, tiết kiệm, phù hợp với hoàn cảnh kinh tế của gia đình và phong tục tốt đẹp của địa phương.
- Không phô trương, không tổ chức ăn uống linh đình kéo dài nhiều ngày.
- Không sử dụng âm thanh quá lớn, nhất là vào giờ nghỉ ngơi buổi trưa và buổi tối, không mở nhạc có nội dung không phù hợp.
- Dựng rạp, đặt bàn ghế không lấn chiếm lòng đường, vỉa hè quá mức, có trao đổi trước với hàng xóm và tổ dân phố.
- Với việc tang: bảo đảm vệ sinh, thời gian quàn hợp lý, mai táng hoặc hoả táng đúng nơi quy định, khuyến khích hoả táng ở nơi có điều kiện.
- Không rải vàng mã, tiền âm phủ trên đường khi đưa tang; hạn chế đốt đồ mã gây khói bụi.
- Cán bộ, công chức, viên chức thường có thêm quy định riêng về việc tổ chức cưới, tang của bản thân và gia đình.
Văn bản hướng dẫn về nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội do cơ quan văn hoá ở trung ương và địa phương ban hành, có thể được sửa đổi theo thời gian. Khi cần căn cứ chính xác, hãy hỏi phòng văn hoá hoặc chính quyền xã, phường nơi bạn ở.
Việc cưới: gợi ý tổ chức gọn mà đủ
Gợi ý dưới đây áp dụng cho đa số đám cưới người Kinh; gia đình thuộc dân tộc khác hoặc theo tôn giáo cụ thể có thể điều chỉnh theo nếp riêng.
- Hai gia đình ngồi lại thống nhất quy mô, số khách mời, ngân sách trước khi lên kế hoạch chi tiết, tránh việc mỗi bên làm theo ý riêng rồi so bì nhau.
- Đăng ký kết hôn tại cơ quan hộ tịch theo quy định; đây là thủ tục làm nên giá trị pháp lý của hôn nhân, lễ cưới là phần phong tục.
- Gộp các lễ khi hoàn cảnh cho phép, ví dụ một số gia đình gộp lễ ăn hỏi và lễ cưới trong cùng một ngày hoặc hai ngày liền.
- Thông báo với hàng xóm, tổ dân phố về thời gian dựng rạp, giờ đón dâu, giờ tiệc để mọi người biết trước.
- Giữ âm lượng vừa phải, kết thúc tiệc đúng giờ đã báo.
- Không thách cưới nặng nề; sính lễ mang tính tượng trưng, tôn trọng khả năng của nhà trai.
- Hạn chế rác thải nhựa dùng một lần, thu dọn sạch sẽ sau tiệc.
Việc tang: những việc gia đình nên biết
Khi nhà có người mất, gia đình thường bối rối. Dưới đây là những việc liên quan tới nếp sống văn minh, không phải hướng dẫn nghi lễ hay cúng bái.
- Báo tin cho tổ dân phố, trưởng thôn sớm để được hướng dẫn về thủ tục khai tử, nơi mai táng hoặc hoả táng theo quy định của địa phương.
- Cùng họ hàng thống nhất thời gian tổ chức tang lễ hợp lý, không kéo dài; nhiều nơi có quy định hoặc khuyến nghị về thời gian quàn.
- Bảo đảm vệ sinh trong thời gian quàn; nếu người mất do bệnh truyền nhiễm, làm theo hướng dẫn của cơ quan y tế.
- Cân nhắc tổ chức tại nhà tang lễ nếu nhà chật, ở chung cư hoặc ngõ nhỏ.
- Giữ âm thanh nhạc tang ở mức vừa phải, đặc biệt vào ban đêm.
- Đưa tang theo lộ trình, giờ giấc đã thống nhất, không rải tiền vàng mã trên đường, không gây ùn tắc giao thông.
- Hạn chế ăn uống đông người kéo dài; nhiều gia đình chỉ mời cơm những người trực tiếp giúp việc.
Phúng viếng bằng phong bì hay vòng hoa là tuỳ nếp mỗi nơi; một số gia đình xin không nhận vòng hoa để tránh lãng phí. Gia đình nên ghi rõ mong muốn này trong cáo phó để khách khỏi bối rối.
Hàng xóm và khách mời góp phần thế nào
Với nhà có cưới. Thông cảm với vài giờ ồn ào là cách cư xử láng giềng. Nếu âm thanh quá lớn hay kéo dài quá giờ, nên sang nói chuyện nhẹ nhàng trực tiếp với gia chủ trước khi báo tổ dân phố.
Với nhà có tang. Sang thăm hỏi, giúp việc nếu có thể, tránh bàn tán về chi phí hay quy mô đám tang. Nếu cần nhắc về vệ sinh, giờ giấc, hãy nhờ người có uy tín trong khu phố nói giúp, chọn lời nhẹ nhàng.
Khi đi ăn cưới. Đến đúng giờ, ăn mặc lịch sự, mừng theo khả năng, không đánh giá đám cưới của người khác trên mạng xã hội.
Khi đi viếng. Giữ thái độ trang nghiêm, nói ít, không chụp ảnh tràn lan. Có thể nhắn lời chia buồn nếu ở xa không đến được, điều này ngày nay khá phổ biến.
Khi được nhờ giúp việc. Ở nhiều làng, hàng xóm và họ hàng vẫn giúp nhau dựng rạp, nấu nướng, tiếp khách trong việc hiếu hỷ. Người giúp việc cũng có thể góp phần giữ nếp văn minh: nhắc nhau thu dọn rác, không uống rượu quá chén, giữ trật tự khi đông người, và nhắc khéo gia chủ khi thấy việc gì có thể làm gọn hơn. Lời nhắc từ người trong cuộc thường dễ nghe hơn lời của người ngoài.
Những điểm cần hỏi địa phương nơi mình ở
Vì quy định và quy ước mỗi nơi một khác, có một số việc bạn nên hỏi trực tiếp thay vì làm theo thói quen của quê cũ. Đó là: giờ được phép dựng rạp và giờ phải tháo dỡ; mức âm thanh và khung giờ yên tĩnh; nơi mai táng, hình thức mai táng, điều kiện hoả táng; thủ tục khai tử và giấy tờ cần có để làm các việc tiếp theo; quy định riêng của khu chung cư nếu bạn sống trong toà nhà.
Ở một số khu dân cư, ban quản lý chung cư có nội quy về việc tổ chức đám tang, đám cưới trong toà nhà, chẳng hạn không quàn tại căn hộ, chỉ sử dụng thang máy chở hàng, giờ giấc ra vào. Hỏi trước giúp bạn tránh tình huống khó xử giữa lúc đang có việc lớn.
Nếu gia đình bạn là người dân tộc thiểu số đang sống ở thành phố, hoặc theo một tôn giáo có nghi thức riêng, hãy trao đổi với tổ dân phố về những phần nghi lễ đặc thù. Phần lớn các nơi đều sẵn lòng tạo điều kiện khi được báo trước và gia đình cam kết giữ vệ sinh, giờ giấc.
Câu hỏi thường gặp
Nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang là gì?
Đó là cách tổ chức giữ đủ lễ nghĩa với gia đình, họ hàng và người đã khuất, nhưng gọn gàng, tiết kiệm, không phiền hàng xóm, bảo đảm vệ sinh môi trường và đúng quy định của pháp luật, quy ước địa phương. Văn minh không có nghĩa là bỏ phong tục.
Tổ chức đám cưới văn minh cần lưu ý gì?
Nên thống nhất quy mô và ngân sách giữa hai gia đình, đăng ký kết hôn đúng quy định, báo trước với hàng xóm và tổ dân phố, giữ âm lượng vừa phải, kết thúc đúng giờ, không thách cưới nặng nề và thu dọn sạch sẽ sau tiệc.
Đám tang văn minh khác đám tang truyền thống thế nào?
Đám tang văn minh vẫn giữ các bước tiễn đưa người mất, nhưng thời gian hợp lý, bảo đảm vệ sinh, âm thanh vừa phải, không rải vàng mã trên đường, hạn chế ăn uống kéo dài và mai táng, hoả táng đúng nơi quy định.
Có quy định về thời gian tổ chức tang lễ không?
Nhiều địa phương có quy định hoặc khuyến nghị về thời gian quàn và tổ chức tang lễ, có thể được ghi trong hương ước, quy ước hoặc văn bản của chính quyền. Vì mỗi nơi khác nhau, gia đình nên hỏi tổ dân phố, trưởng thôn hoặc chính quyền xã, phường.
Sống ở chung cư thì tổ chức cưới, tang ra sao?
Nhiều chung cư có nội quy riêng về việc này, như không quàn tại căn hộ, giờ sử dụng thang máy, khu vực được dùng. Bạn nên hỏi ban quản lý toà nhà trước; với đám tang, nhiều gia đình chọn tổ chức tại nhà tang lễ.
Hàng xóm tổ chức cưới quá ồn thì nên làm gì?
Trước hết nên sang nói chuyện nhẹ nhàng trực tiếp với gia chủ, vì đa số không cố ý gây phiền. Nếu tình trạng kéo dài quá giờ hoặc lặp lại, có thể báo tổ dân phố hoặc trưởng thôn để được nhắc nhở theo quy ước.