Đám cưới giản lược, cưới tập thể, cưới không tiệc: từ thời bao cấp đến hôm nay

Không phải đám cưới nào cũng cần rạp lớn, cỗ đông và vài trăm khách. Trong lịch sử gần của người Việt, đã có cả một thời đám cưới chỉ có chè, thuốc lá, kẹo bánh trong hội trường cơ quan; có những đám cưới mà mười mấy đôi cùng làm lễ một lúc. Ngày nay, lại có những đôi chủ động chọn cưới thật nhỏ, hoặc không làm tiệc, chỉ đăng ký kết hôn và ăn một bữa cơm với hai gia đình.

Bài này nói về ba hình thức ấy: đám cưới giản lược, cưới tập thể và cưới không tiệc. Từ đâu mà có, người ta làm như thế nào, được gì, mất gì, và làm sao để nói chuyện với cha mẹ khi bạn muốn một đám cưới khác với nếp quen.

Đám cưới thời bao cấp: chè, thuốc lá và hội trường

Ở miền Bắc trong những thập niên kháng chiến và thời bao cấp, đám cưới thường được tổ chức rất giản dị. Nhiều đôi làm lễ ngay tại hội trường cơ quan, nhà văn hoá hợp tác xã hay một căn phòng tập thể. Khách được mời nước chè, điếu thuốc lá, vài viên kẹo, có khi thêm đĩa hướng dương hay bánh quy.

Người đứng ra làm chủ hôn thường là đại diện cơ quan, đoàn thể, hoặc một người lớn tuổi có uy tín. Lời chúc mừng ngắn gọn, có khi kèm vài tiết mục văn nghệ của đồng nghiệp. Quà cưới là những đồ dùng thiết thực: chiếc phích, cái chậu, bộ ấm chén, tấm chăn, bức tranh treo tường.

Sự giản dị ấy một phần đến từ hoàn cảnh khó khăn, hàng hoá khan hiếm, một phần từ những cuộc vận động nếp sống mới trong việc cưới, hướng tới tiết kiệm, bỏ bớt những thủ tục rườm rà và tục thách cưới nặng.

Với nhiều người lớn tuổi hôm nay, đám cưới chè thuốc là một ký ức vừa thiếu thốn vừa ấm áp. Họ nhớ không khí đồng nghiệp, bạn bè cùng góp tay, nhớ niềm vui đơn sơ mà trọn vẹn. Đó cũng là bằng chứng rằng một đám cưới không cần lớn mới có ý nghĩa.

Cưới tập thể: nhiều đôi cùng làm lễ

Cưới tập thể là hình thức nhiều cặp đôi cùng làm lễ cưới trong một buổi, do một tổ chức đứng ra lo. Trong những năm chiến tranh, có những đám cưới tập thể cho bộ đội, thanh niên xung phong ngay tại đơn vị. Thời bao cấp, một số cơ quan, nhà máy cũng tổ chức cưới chung cho cán bộ, công nhân.

Ngày nay, cưới tập thể vẫn được tổ chức, thường do đoàn thanh niên, công đoàn ở các khu công nghiệp, hội phụ nữ hay chính quyền địa phương đứng ra. Đối tượng thường là công nhân xa quê, người có hoàn cảnh khó khăn, hoặc những đôi đã sống chung lâu năm nhưng chưa có điều kiện tổ chức cưới. Đơn vị tổ chức lo trang phục, hoa, ảnh cưới và tiệc nhẹ; có nơi kèm quà tặng thiết thực.

Với nhiều đôi, cưới tập thể là cơ hội để có một ngày cưới đàng hoàng mà không phải gánh khoản chi phí lớn. Với cha mẹ ở quê không thể lên tận nơi, có buổi lễ trang trọng cho con cũng là một niềm an ủi.

Điều cần nhớ: cưới tập thể cũng chỉ là nghi lễ. Các đôi vẫn cần đăng ký kết hôn tại ủy ban nhân dân xã, phường nơi cư trú để hôn nhân được pháp luật công nhận. Nhiều đơn vị tổ chức có nhắc và hỗ trợ việc này.

Đám cưới giản lược ngày nay trông như thế nào

Ít khách, đúng người. Thay vì mời vài trăm khách, đôi trẻ chỉ mời họ hàng gần và bạn bè thân, có khi vài chục người. Mọi người đều biết nhau, buổi tiệc ấm cúng hơn.

Gộp lễ. Ăn hỏi và cưới làm trong cùng một ngày hoặc hai ngày liền nhau, giảm số lần hai họ đi lại.

Tiệc nhỏ ở nhà hoặc quán quen. Một bữa cơm hai gia đình ở nhà, ở quán ăn quen, thay cho tiệc nhà hàng lớn. Có đôi chọn tiệc ngoài trời ở vườn nhà.

Giữ phần nghi lễ cốt lõi. Đôi trẻ vẫn làm lễ ra mắt gia đình hai bên, vẫn có người đại diện thưa chuyện, vẫn mặc áo dài. Phần được bỏ là phần phô trương, không phải phần ý nghĩa.

Ảnh cưới và trang phục vừa phải. Nhiều đôi chụp ảnh ở chính nơi mình sống, mặc áo dài đặt may hoặc mượn của người thân, thay vì thuê nhiều bộ váy cưới. Kỷ niệm vẫn đầy đủ mà nhẹ nhàng hơn cho túi tiền.

Dùng tiền vào việc khác. Khoản tiết kiệm được nhiều đôi để dành cho nhà ở, cho con, hay một chuyến đi cùng nhau. Mọi con số nếu đem ra so sánh chỉ nên coi là ví dụ giả định, vì điều kiện mỗi nhà một khác.

Cưới không tiệc: lựa chọn của một số đôi trẻ

Một số đôi trẻ ở thành phố đi xa hơn: không tổ chức tiệc cưới, chỉ đăng ký kết hôn, chụp vài tấm ảnh, ăn một bữa cơm với hai gia đình rồi gửi lời báo tin đến bạn bè. Lý do họ đưa ra thường là muốn dùng tiền cho cuộc sống chung, không thích đông người, hoặc hai gia đình ở quá xa nhau.

Cưới không tiệc không có gì trái luật hay trái lẽ. Theo pháp luật, chỉ cần đăng ký kết hôn là hai người đã là vợ chồng hợp pháp. Tiệc cưới là phần tục, có thể làm lớn, làm nhỏ hoặc không làm.

Nhưng cưới không tiệc cũng có những cái mất mà đôi trẻ nên lường trước. Cha mẹ, nhất là ở quê, có thể buồn vì không được mời họ hàng, làng xóm chung vui. Một số người lớn tuổi coi tiệc cưới là dịp báo cho cộng đồng biết con mình đã có gia đình. Bạn bè, đồng nghiệp cũng có thể thấy hụt hẫng.

Nhiều đôi chọn cách dung hoà: không làm tiệc ở thành phố, nhưng về quê làm một bữa cơm nhỏ để cha mẹ mời họ hàng gần. Hoặc không làm tiệc ngay, mà hẹn tổ chức một buổi mừng nhỏ vào dịp kỷ niệm sau này.

So sánh ba hình thức

Bảng dưới đặt cạnh nhau ba hình thức để bạn dễ hình dung. Mỗi ô là đặc điểm thường gặp, mỗi đám cưới cụ thể có thể khác.

Không hình thức nào hơn hình thức nào. Điều quan trọng là đôi trẻ và hai gia đình cùng thấy thoải mái với lựa chọn của mình.

Có một điểm chung của cả ba: chúng đều tách phần nghi lễ ra khỏi phần chi phí. Lễ cưới vẫn trang trọng, lời chúc vẫn chân thành, người thân vẫn chứng kiến; chỉ có số mâm cỗ, số khách và độ hoành tráng là được điều chỉnh theo sức của từng nhà.

Chuyện tiền mừng và lo ngại "mất mặt"

Một trong những lý do khiến nhiều gia đình ngại làm cưới nhỏ là chuyện tiền mừng. Ở nhiều nơi, tiền mừng cưới vận hành như một vòng tương trợ: nhà mình đi mừng nhà người ta bao năm, đến lượt con mình cưới thì người ta mừng lại. Không làm tiệc thì "vòng" ấy bị đứt, cha mẹ có thể thấy thiệt.

Hiểu được điều này giúp đôi trẻ thông cảm với cha mẹ hơn, thay vì cho rằng cha mẹ chỉ thích phô trương. Tục mừng cưới có gốc rất đẹp: cả làng cùng góp để một gia đình lo được việc lớn. Đó là tinh thần tương trợ của cộng đồng.

Còn nỗi lo "mất mặt" thì phần lớn đến từ sự so sánh với nhà khác. Ở những nơi đã có nhiều gia đình làm cưới gọn, nỗi lo này nhẹ đi rõ rệt. Các cuộc vận động nếp sống văn minh trong việc cưới ở nhiều địa phương cũng góp phần làm thay đổi cách nhìn.

Một cách nhiều đôi đã làm là để cha mẹ quyết phần tiệc ở quê, theo nếp làng, còn đôi trẻ quyết phần ở thành phố. Mỗi bên giữ được điều mình coi trọng. Với những người đã mừng gia đình mình trước đây, đôi trẻ vẫn có thể đến thăm, báo tin và đáp lễ khi có dịp, để tình làng nghĩa xóm không bị đứt.

Nói với cha mẹ khi bạn muốn cưới gọn

Thuyết phục cha mẹ chấp nhận một đám cưới nhỏ cần kiên nhẫn. Vài gợi ý sau có thể giúp bạn:

• Nói sớm, trước khi cha mẹ đã báo tin với họ hàng và lên danh sách khách.
• Giải thích lý do cụ thể: dành tiền mua nhà, lo cho con, hai gia đình ở xa, sức khoẻ ông bà.
• Hỏi cha mẹ điều gì là quan trọng nhất với họ: mời họ hàng gần, làm lễ đầy đủ, hay có tiệc ở quê. Giữ lại những điều ấy.
• Đề xuất phương án cụ thể, kèm danh sách khách ước tính và cách tổ chức, để cha mẹ hình dung được.
• Nhờ một người lớn trong họ mà cha mẹ tin tưởng nói giúp nếu cần.
• Chấp nhận nhượng bộ ở một vài điểm. Đám cưới là của đôi trẻ nhưng cũng là ngày vui của cha mẹ.

Cũng đừng quên hỏi ý gia đình bên kia. Có khi cha mẹ mình đồng ý cưới gọn nhưng cha mẹ người bạn đời lại mong làm lớn, hoặc ngược lại. Hai người nên thống nhất với nhau trước, rồi cùng nói với cả hai nhà, để không bên nào cảm thấy bị đặt trước một quyết định đã rồi.

Câu hỏi thường gặp

Cưới tập thể là gì?

Là hình thức nhiều cặp đôi cùng làm lễ cưới trong một buổi, do một tổ chức như đoàn thanh niên, công đoàn, hội phụ nữ hoặc chính quyền địa phương đứng ra lo. Đối tượng thường là công nhân xa quê, người có hoàn cảnh khó khăn.

Đám cưới thời bao cấp thường có gì?

Thường tổ chức tại hội trường cơ quan hoặc nhà văn hoá, khách được mời nước chè, thuốc lá, kẹo bánh. Chủ hôn là đại diện cơ quan hoặc người có uy tín, quà cưới là đồ dùng thiết thực như phích nước, chậu, chăn.

Không tổ chức tiệc cưới có được không?

Được. Theo pháp luật, chỉ cần đăng ký kết hôn là hai người đã là vợ chồng hợp pháp. Tiệc cưới là phần tục, có thể làm lớn, nhỏ hoặc không làm, tuỳ đôi trẻ và gia đình thống nhất.

Cưới tập thể có cần đăng ký kết hôn không?

Có. Cưới tập thể chỉ là nghi lễ, các đôi vẫn phải đăng ký kết hôn tại ủy ban nhân dân xã, phường nơi cư trú. Nhiều đơn vị tổ chức có nhắc và hỗ trợ các đôi làm thủ tục này.

Làm sao thuyết phục cha mẹ đồng ý tổ chức đám cưới nhỏ?

Nên nói sớm, nêu lý do cụ thể, hỏi cha mẹ điều gì quan trọng nhất để giữ lại, đưa ra phương án cụ thể. Nhờ người lớn trong họ nói giúp và sẵn sàng nhượng bộ ở vài điểm cũng là cách nhiều đôi đã làm.

Đám cưới giản lược có làm mất ý nghĩa của lễ cưới không?

Không, nếu giữ được phần cốt lõi: ra mắt gia đình hai bên, lời thưa của người đại diện, sự chứng kiến của những người thân thiết. Phần được bỏ thường là phần phô trương, không phải phần ý nghĩa.