Ở vùng đồng bằng sông Cửu Long, nhà cửa nằm dọc kênh rạch, nhiều xóm chỉ có lối ra vào bằng đường thủy. Trước khi có đường bê tông, cầu nối các cù lao, chuyện rước dâu bằng ghe là điều tự nhiên. Ngày nay, dù đường bộ đã thuận tiện hơn, nhiều gia đình vẫn chọn đón dâu bằng ghe như một cách giữ nếp sông nước.
Bài này kể về tục rước dâu bằng ghe ở miền Tây, cách làm thường thấy, ý nghĩa của nó với người dân vùng sông nước, và những điều cần chú ý để giữ an toàn cho đoàn đón dâu trên sông. Bài không giới thiệu dịch vụ cho thuê ghe hay tour nào. Mỗi xóm, mỗi gia đình có cách làm riêng, nên những gì mô tả dưới đây là nếp chung được nhiều người kể lại, bạn nên hỏi thêm người lớn ở chính nơi mình tổ chức.
Tục rước dâu bằng ghe từ đâu mà có
Đồng bằng sông Cửu Long là vùng đất mà con kênh, con rạch là đường làng. Người dân đi chợ, đi làm đồng, thăm họ hàng đều bằng ghe, xuồng. Trong hoàn cảnh ấy, đón dâu bằng ghe không phải là một nghi thức được nghĩ ra, mà là cách đi lại thường ngày được làm cho trang trọng hơn trong ngày vui.
Các cụ ở miền Tây kể rằng ngày trước, nhà trai đi ghe sang nhà gái từ sáng sớm, ghe chở lễ vật, chở người lớn trong họ, có khi đi cả mấy tiếng đồng hồ qua nhiều nhánh sông. Ghe được trang trí bằng lá dừa, hoa tươi, vải màu; có nhà kết hoa thành cổng nhỏ trên mũi ghe.
Không chỉ miền Tây, các vùng có sông nước khác ở nước ta cũng từng có tục đón dâu bằng thuyền. Người già ở một số làng ven sông Bắc Bộ, vùng chiêm trũng, hay ở vài vùng ven phá miền Trung vẫn kể về những chuyến đón dâu bằng thuyền ngày xưa. Nhưng ở miền Tây, tục này gắn bó lâu nhất và còn sống đến nay.
Khi đường bộ phát triển, nhiều nơi đã chuyển sang đón dâu bằng xe, nhất là ở các thị trấn, thị xã cũ. Tuy vậy, ở các cù lao, các xóm nằm sâu trong kênh rạch thuộc An Giang, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ, Cà Mau, ghe vẫn là phương tiện thuận nhất.
Ý nghĩa của chuyến ghe đón dâu
Gắn với sông nước quê nhà. Với người miền Tây, con sông là một phần của đời sống. Đón dâu bằng ghe là đưa người con gái từ bến sông nhà mình sang bến sông nhà chồng, theo đúng con đường mà ông bà đã đi.
Một cuộc rước có cả xóm cùng xem. Ghe hoa đi qua, người hai bờ đứng ra xem, chúc mừng. Chuyến ghe trở thành một dịp vui cho cả xóm, khác với xe cộ chạy vụt qua.
Chở được nhiều người và lễ vật. Một chiếc ghe lớn có thể chở cả họ nhà trai cùng mâm quả. Ở những nơi đường bộ hẹp, đây là cách tiện nhất để đoàn đông người đi chung.
Nối hai bờ, nối hai nhà. Ở những nơi hai nhà ở hai bên bờ một con sông lớn, chuyến ghe đón dâu đúng là chuyến đi nối hai bờ. Người miền Tây hay nói vui rằng từ nay sang thăm nhau chỉ cần một chuyến đò, như một cách nói về sự gần gũi giữa hai họ.
Kỷ niệm khó quên. Nhiều đôi trẻ ngày nay, kể cả người đã lên thành phố làm việc, chọn đón dâu bằng ghe ở quê để có một ngày cưới mang dấu ấn riêng của vùng đất mình lớn lên.
Một chuyến rước dâu bằng ghe thường diễn ra thế nào
Mỗi nhà, mỗi xóm có cách làm khác nhau. Trình tự dưới đây là cách làm thường được kể lại:
- Vài ngày trước, nhà trai thuê hoặc mượn ghe, chọn người lái quen luồng lạch, hẹn giờ xuất phát.
- Ghe được trang trí: kết hoa, lá dừa, vải màu, có khi dựng một cổng hoa nhỏ ở mũi ghe. Mâm quả xếp gọn ở giữa ghe, có người giữ.
- Sáng ngày cưới, nhà trai xuống ghe tại bến nhà mình, đi theo kênh rạch sang bến nhà gái.
- Tới bến nhà gái, người đại diện lên trước thưa chuyện, đội bưng mâm quả theo sau, làm lễ tại nhà gái.
- Xong lễ, cô dâu được đưa xuống ghe, thường có người che dù, người đỡ tay. Họ nhà gái đưa dâu có thể đi cùng ghe hoặc đi ghe riêng.
- Ghe trở về bến nhà trai, đôi trẻ lên bờ, làm lễ tại nhà chồng, tiệc cưới bắt đầu.
Ở nhiều nơi, chuyến đi có nhiều ghe nối đuôi nhau: ghe cô dâu chú rể đi đầu, ghe họ hàng theo sau. Cảnh đoàn ghe hoa trên kênh vào buổi sáng là hình ảnh nhiều người miền Tây nhớ mãi.
Những thay đổi của tục rước dâu bằng ghe
Ngày trước, ghe đón dâu là ghe chèo, đi chậm, có khi mất nửa ngày. Bây giờ phần lớn là ghe gắn máy, xuồng máy, đi nhanh hơn, nên nhà trai có thể đi xa hơn trong một buổi sáng.
Cách trang trí cũng khác. Ngoài lá dừa và hoa tươi, người ta dùng thêm bóng bay, vải voan, hoa lụa. Có ghe dựng mái che bằng vải để cô dâu không bị nắng.
Ở nhiều nơi, rước dâu bằng ghe không còn là chuyện bắt buộc vì đường bộ đã đến tận nhà. Nhưng chính vì không còn bắt buộc, nó trở thành một lựa chọn có chủ đích: gia đình muốn giữ nếp, đôi trẻ muốn có kỷ niệm. Có gia đình đón dâu bằng xe, nhưng dành một đoạn ngắn đi ghe qua con rạch trước nhà để có ảnh cưới.
Thời gian của chuyến đi cũng được tính toán kỹ hơn. Ngày xưa, ghe đi theo con nước, đến lúc nào hay lúc ấy; nay đám cưới gắn với giờ khai tiệc, giờ khách đến, nên nhà trai thường đi thử tuyến trước và chọn giờ xuất phát dư dả để không trễ hẹn với nhà gái.
Một thay đổi đáng mừng là ý thức về an toàn. Trước đây, ghe chở quá đông, không ai mặc áo phao là chuyện thường. Ngày nay nhiều gia đình đã chuẩn bị áo phao và chọn ghe chắc chắn hơn, dù vẫn còn nơi chủ quan.
Bến nhà, cây cầu và tiệc cưới: những hình ảnh quen thuộc
Đám cưới miền Tây vùng sông nước thường bắt đầu và kết thúc ở bến nhà. Bến là nơi nhà gái đứng đón đoàn ghe, nơi cô dâu bước xuống ghe để về nhà chồng, cũng là nơi nhà trai đứng chờ đoàn ghe trở về. Nhiều nhà sửa sang lại bến, kết hoa ở lối lên trước ngày cưới.
Ở những xóm còn cây cầu nhỏ bắc qua rạch, khách đi ăn cưới thường phải qua cầu. Ngày nay phần lớn cầu khỉ đã được thay bằng cầu bê tông, nhưng hình ảnh khách áo dài, áo sơ mi đi qua cầu sang nhà có đám vẫn là nét riêng của vùng này.
Tiệc cưới thường dựng rạp ngay trước nhà, sát mé sông. Khách đến bằng ghe, bằng xe, đi bộ qua cầu; tiệc có nhạc, có người lên hát, kéo dài nhiều giờ. Trẻ con trong xóm hay chạy dọc bờ theo đoàn ghe, vẫy tay với cô dâu chú rể.
Những chi tiết nhỏ ấy làm nên không khí của một đám cưới sông nước, thứ mà người miền Tây đi xa thường nhắc lại khi kể về quê.
An toàn khi rước dâu bằng ghe: điều nên và không nên
Một chuyến đi trên sông có nhiều người, có người già, trẻ nhỏ và cô dâu mặc áo dài, nên an toàn phải đặt lên trước. Những điều dưới đây là nguyên tắc chung về đi lại trên sông nước, gia đình nên hỏi thêm người lái và chính quyền địa phương về quy định cụ thể.
| Việc | Nên | Không nên |
|---|---|---|
| Chọn ghe | Ghe chắc chắn, đủ điều kiện chở người theo quy định đường thủy | Ghe cũ, rò rỉ, không rõ tình trạng |
| Người lái | Người có kinh nghiệm, quen luồng lạch, tỉnh táo | Người đã uống rượu trong lúc đón dâu |
| Số người | Chở vừa đủ theo sức chở của ghe | Chất quá đông để đi một chuyến cho nhanh |
| Áo phao | Mỗi người một áo phao, nhất là trẻ em và người già | Bỏ áo phao vì sợ hỏng ảnh cưới |
| Thời tiết, con nước | Hỏi người lái về con nước, tránh lúc giông gió | Cố đi khi trời đang giông |
| Cô dâu | Có người đỡ khi lên xuống, váy áo gọn | Tự bước qua mạn ghe với váy dài vướng chân |
Áo phao có thể mặc gọn bên trong lúc đi và cởi ra khi chụp ảnh ở bến, như nhiều gia đình đã làm. Một tấm ảnh đẹp không đáng để đánh đổi với rủi ro trên sông.
Gợi ý cho đôi trẻ muốn rước dâu bằng ghe
Nếu bạn ở thành phố nhưng muốn về quê đón dâu bằng ghe, hoặc chỉ đơn giản muốn giữ nếp nhà, vài gợi ý sau sẽ hữu ích:
- Hỏi người lớn trong họ về cách làm ở xóm mình: đi từ bến nào, ai lái, trang trí ra sao.
- Đi thử tuyến đường trước một hai ngày cùng người lái, ước thời gian để lên lịch đón dâu cho khớp.
- Chuẩn bị phương án dự phòng bằng đường bộ nếu trời mưa giông hay nước lớn bất thường.
- Giữ mâm quả, lễ vật trong hộp kín hoặc phủ vải để không bị nước bắn, gió thổi.
- Báo trước cho hàng xóm hai bên bờ nếu đoàn ghe đông, để mọi người cùng chú ý khi ghe đi qua.
- Đừng quên áo phao cho tất cả mọi người trên ghe, kể cả thợ chụp ảnh.
Nếu gia đình thuê ghe, nên hỏi rõ ghe chở được bao nhiêu người, có sẵn áo phao không, người lái có quen tuyến đường không. Các khoản chi phí, nếu cần ví dụ để bàn với hai nhà, chỉ nên coi là ví dụ giả định vì mỗi nơi mỗi khác.
Cũng nên nhờ một người trong họ, không phải cô dâu chú rể, làm đầu mối với người lái ghe trong ngày cưới. Đôi trẻ sẽ có thời gian tận hưởng chuyến đi thay vì phải lo giờ giấc.
Câu hỏi thường gặp
Rước dâu bằng ghe còn phổ biến ở miền Tây không?
Ít hơn trước vì đường bộ đã phát triển, nhưng vẫn còn ở nhiều cù lao, nhiều xóm sâu trong kênh rạch. Một số gia đình ở nơi có đường bộ vẫn chọn đón dâu bằng ghe để giữ nếp và có kỷ niệm.
Ghe rước dâu thường được trang trí thế nào?
Thường dùng lá dừa, hoa tươi, vải màu, có nhà dựng cổng hoa nhỏ ở mũi ghe. Ngày nay có thêm bóng bay, hoa lụa, mái che bằng vải để cô dâu không bị nắng.
Rước dâu bằng ghe có an toàn không?
An toàn nếu chọn ghe chắc chắn, người lái có kinh nghiệm và tỉnh táo, chở đúng sức chở, mọi người mặc áo phao, tránh lúc giông gió. Nên hỏi thêm người lái và chính quyền địa phương về quy định đường thủy.
Ngoài miền Tây, nơi nào khác có tục đón dâu bằng thuyền?
Người già ở một số làng ven sông Bắc Bộ, vùng chiêm trũng và vài vùng ven phá miền Trung có kể về chuyện đón dâu bằng thuyền ngày xưa. Tuy vậy, tục này còn sống rõ nhất ở đồng bằng sông Cửu Long.
Cô dâu mặc áo dài lên ghe cần chú ý gì?
Nên có người đỡ khi lên xuống, giữ tà áo gọn, đi giày đế bằng không trơn. Có thể mặc áo phao bên trong khi ghe chạy và chỉ cởi ra khi chụp ảnh ở bến.